Jak ochronić dziecko przed próchnicą

Skąd ta próchnica

Przyczyny próchnicy są znane. Do jej powstania przyczyniają się bakterie
próchnicotwórcze. Wytwarzają one kwasy z cukrów dostarczanych z pożywieniem.
Kwasy bakteryjne powodują odwapnienie (demineralizację) szkliwa
zębów. Jeśli ilość kwasów jest niewielka lub są wytwarzane rzadko, ślina
zobojętnia je i naprawia uszkodzenia szkliwa (remineralizuje). Jeśli kwasy są
wytwarzane w dużej ilości lub często (np. przy częstym spożywaniu cukru),
obrona śliny jest niewystarczająca i pojawią się oznaki próchnicy.
Zęby mleczne są szczególnie wrażliwe na działanie kwasów. Tkanki zębów
mlecznych (szkliwo i zębina) zawierają znacznie mniej minerałów (wapnia
i fosforanów) niż zęby stałe u dorosłych. To sprzyja powstawaniu próchnicy.

Bakterie
Bakterie próchnicotwórcze są przenoszone do jamy ustnej dziecka od innych
osób (najczęściej od rodziców lub opiekunów), np. poprzez oblizywanie
smoczka lub łyżeczki, którą dziecko jest karmione. Jeśli te osoby mają dużo
bakterii próchnicotwórczych (np. gdy mają ubytki próchnicowe lub ich higiena
jamy ustnej jest zła), bakterie te trafiają w ten sposób do jamy ustnej dziecka.
Aby zapobiec próchnicy zębów u dziecka, dbaj o zdrowie swoich zębów
i przestrzegaj zasad higieny jamy ustnej.
Próchnica zębów mlecznych może być przyczyną
wielu chorób – nie tylko jamy ustnej, lecz także całego
organizmu. Ubytki próchnicowe lub braki zębów, które
są spowodowane próchnicą, utrudniają prawidłowe
odżywianie dziecka i rozwój mowy. Próchnica zębów
mlecznych jest też jedną z przyczyn wad zgryzu.
Dlatego utrzymanie zdrowych zębów mlecznych
do czasu ich wymiany na zęby stałe jest ważnym
elementem opieki nad dzieckiem.
 
Cukry
Cukry, które bakterie mogą przetworzyć na kwasy, to glukoza, fruktoza, sacharoza,
laktoza, skrobia przetworzona (np. poddana obróbce cieplnej).
Co jest szkodliwe dla zębów
dodawanie cukrów wolnych do pożywienia dziecka (np. cukru stołowego,
miodu, syropów, soków owocowych)
częste spożywanie produktów z cukrami wolnymi i długi czas ich spożywania
(np. lizaki)
spożywanie produktów słodzonych, które długo pozostają na powierzchni
zęba (produkty kleiste)
Cukry zawarte w surowych warzywach i owocach nie są dostępne dla bakterii, ponieważ
znajdują się wewnątrz komórki roślinnej. Gotowanie, pieczenie, wyciskanie
owoców lub warzyw sprawia jednak, że cukier jest uwalniany z komórki roślinnej
i staje się próchnicotwórczy.
Jak dbać o higienę jamy ustnej
Niemowlę i dziecko do 3. roku życia
Zabiegi higieniczne u dziecka wykonuj nawet
w bezzębnej jamie ustnej. Delikatnie przecieraj
dziąsła wilgotnym gazikiem (zwilżonym np.
wodą przegotowaną / słabym naparem rumianku
/ płynem z ksylitolem) nawiniętym na
palec lub specjalnym naparstkiem. Kiedy zęby
wyrzną się, zacznij stosować szczoteczkę do
zębów z miękkim włosiem i czyść zęby dziecka
dwa razy dziennie. Warto stosować preparaty,
które zawierają ksylitol (np. płyny lub
nasączone nim chusteczki). Do trzeciego roku
życia pozostałości pasty usuwaj z jamy ustnej wilgotnym gazikiem. U małych
dzieci pasta do zębów z fluorem powinna być stosowana tylko przez rodziców.
 
Dzieci starsze i dorośli
Starsze dzieci i dorośli powinni czyścić zęby za pomocą szczotki ze średnią
twardością włosia i pasty do zębów z fluorem. Podczas szczotkowania nie należy
pomijać żadnej powierzchni zęba. Myjąc zęby, nie wyczyści się szczelin
między nimi. Do tego służy nić dentystyczna. Nić – rozpiętą między palcami
wskazującymi lub nałożoną na specjalne trzymadełko – należy wprowadzić
między zęby, a następnie wyprowadzić (w ścisłym kontakcie z powierzchnią
zęba). Należy pamiętać, aby oczyścić obie powierzchnie kontaktujących się
zębów. Nić powinna poruszać się tylko w kierunku pionowym, aby nie uszkodzić
dziąsła. Należy używać jej przed myciem zębów. Po ich wyszczotkowaniu
pastą z fluorem należy wypluć nadmiar pasty (nie płukać wodą).
Ważne wskazówki
zęby dziecka do 7–8 roku życia powinni czyścić rodzice
na szczoteczkę do zębów należy nakładać zalecaną ilość pasty do zębów
pastę do zębów z fluorem zaleca się, gdy zawartość tego pierwiastka
w wodzie pitnej nie przekracza 1 mg
 
Wiek dziecka
Zawartość fluoru w paście Ilość pasty nakładanej na szczoteczkę
6–36 miesięcy 1000 ppm F śladowa
3–6 lat 1000 ppm F ziarno grochu
Od 6 lat 1000 ppm F pasek o długości 1–2 cm
Zęby należy szczotkować według przyjętego schematu, np. najpierw zewnętrzne
powierzchnie zębów, potem – wewnętrzne, najpierw zęby górne,
potem – dolne.
Rozpocznij czyszczenie zębów nicią
dentystyczną u dziecka, gdy wyrzną
mu się wszystkie zęby mleczne; najważniejsze
jest oczyszczanie przestrzeni
między zębami trzonowymi.
Szczególnie ważne jest czyszczenie
zębów przed snem, ponieważ w czasie
snu zmniejsza się wydzielanie śliny i tym samym zmniejszają się jej
możliwości ochronne.
Środki, które stosujemy do higieny jamy ustnej w domu, to:
pasty do zębów,
płyny do płukania jamy ustnej z fluorem,
środki przeciwbakteryjne i hamujące odkładanie się złogów nazębnych.
Płyny do płukania jamy ustnej można stosować dopiero od szóstego roku
życia. Środki, które zawierają alkohol, są niewskazane dla dzieci.
Aby zapobiec próchnicy zębów u dziecka, przyszła mama powinna
dbać o zęby już w czasie ciąży, a po porodzie – kontynuować profilaktykę
u siebie i dziecka.
 
Okres ciąży
W czasie ciąży:
1. przestrzegaj zasad higieny jamy ustnej
szczotkuj zęby po każdym posiłku pastą z fluorem, a w przypadku
wymiotów – płucz jamę ustną wodą lub roztworem sody oczyszczonej
(łyżeczka do herbaty na szklankę przegotowanej wody), aby zobojętnić
kwasy,
stosuj nić dentystyczną,
stosuj bezalkoholowe płukanki, które zawierają fluorki i środki przeciwbakteryjne;
2. dbaj o prawidłowe odżywianie
ogranicz cukier w diecie oraz ilość spożywanych produktów, które go
zawierają,
stosuj dietę zbilansowaną i bogatą w białko, wapń, fosfor, fluor i witaminy
(A, C i D), aby zapewnić prawidłowe tworzenie i mineralizację
zawiązków zębów dziecka,
spożywaj produkty „ochronne” dla zębów, czyli stymulujące wydzielanie
śliny, zobojętniające kwasy, zawierające minerały potrzebne do
naprawy uszkodzeń szkliwa lub działające przeciwbakteryjnie – np.
warzywa i owoce, produkty mleczne (naturalne, nieowocowe ani desery)
i ksylitol, np. w gumie do żucia;
Uwaga! W życiu płodowym rozwijają się receptory smakowe dziecka. Jeśli
kobieta w ciąży często spożywa słodycze, dziecko może mieć większą skłonność
do słodkich pokarmów.
3. zgłoś się do dentysty w celu uzyskania informacji o sposobach zapobiegania
próchnicy zębów mlecznych (np. jak pielęgnować jamę ustną
dziecka, jakie są zasady prawidłowego odżywiania oraz jakie są metody
i czym jest bezpieczeństwo profilaktyki fluorkowej) oraz o tym, jak właściwie
dbać o własne zęby (np. usunięcie złogów nazębnych – skaling,
leczenie ubytków próchnicowych wraz z ewentualnym leczeniem endodontycznym,
usunięcie zębów, które stanowią źródło infekcji, zastosowanie
profesjonalnych metod zapobiegania próchnicy zębów – lakierowanie
zębów).
 
Uwaga! Kontrolne badanie jamy ustnej oraz profesjonalne zabiegi higienizacyjno-
profilaktyczne u kobiet w ciąży należy powtarzać w każdym trymestrze.
Kolejne wizyty kontrolne powinny mieć miejsce po porodzie – co pół roku, począwszy
od 6. miesiąca życia dziecka.
Leczenie stomatologiczne może być przeprowadzone w trakcie całej ciąży, ale
najkorzystniejszy jest czas między 14. a 20. tygodniem. W pierwszym trymestrze
leczenie stomatologiczne ogranicza się do zabiegów koniecznych.
Dziecko
Aby zapobiegać chorobom jamy ustnej u dzieci, od pierwszych miesięcy życia
dziecka:
dbaj o higienę bezzębnej jamy ustnej dziecka i rozpocznij szczotkowanie
zębów, kiedy się pojawią,
przestrzegaj zasad prawidłowego odżywiania dziecka,
zgłoś się na wizytę kontrolną do dentysty – najlepiej między 6. a 12. miesiącem
życia dziecka:
– poznasz zasady zapobiegania chorobom jamy ustnej u dziecka (zalecenia
higieniczne i dietetyczne),
– dentysta oceni stan zdrowia jamy ustnej i wyrzynania zębów,
– dentysta oceni stan higieny jamy ustnej i ryzyko wystąpienia próchnicy,
– dowiesz się więcej o zabiegach profilaktycznych (m.in. o lakierowaniu
zębów),
– rozpoczniesz stopniową adaptację dziecka do gabinetu stomatologicznego.
Dieta dziecka
Pierwsze dwa lata
Najbardziej korzystne dla niemowląt jest karmienie mlekiem kobiecym połączone
z prawidłową suplementacją witaminy D. Nie ma przeciwwskazań
do kontynuowania karmienia piersią po ukończeniu przez dziecko 12 miesięcy.
Mimo zawartości wielu czynników ochronnych mleko kobiece posiada
właściwości próchnicotwórcze. Próchnicotwórcze są także mieszanki dla
niemowląt, nawet te, które nie zawierają sacharozy. Najbardziej szkodliwe
dla zębów jest słodzenie pokarmów i płynów podawanych dziecku oraz zbyt
częste podawanie soków owocowych.
 
Aby uniknąć próchnicy zębów u dziecka:
czyść zęby dziecka z resztek pokarmu,
zwłaszcza po karmieniu przed snem (również
przed drzemką w ciągu dnia),
zachowuj odstępy między karmieniami,
nie wydłużaj czasu karmienia,
unikaj karmienia w nocy,
nie dodawaj cukrów do posiłków, które dziecko
spożywa,
wraz z wyrzynaniem zębów wprowadzaj pokarmy coraz mniej rozdrobnione
i nie podawaj pokarmów ani płynów przez butelkę ze smoczkiem,
przyzwyczajaj dziecko do picia wody (zwłaszcza w nocy),
przyzwyczajaj dziecko do picia z kubka (unikaj stałego stosowania kubka
z „dzióbkiem”),
podawaj dziecku warzywa i świeże owoce, a nie soki owocowe,
wprowadzaj przekąski, które nie powodują próchnicy.
Uwaga! Gryzienie twardych, bogatych w błonnik pokarmów umożliwia prawidłowy
wzrost szczęki i żuchwy (zapobiega wadom zgryzu) i pobudza wydzielanie
śliny, która chroni zęby.
Dzieci starsze, młodzież i dorośli
Po ukończeniu 2 lat wskazane jest:
spożywanie 4–5 posiłków w ciągu dnia, unikanie dodatkowych przekąsek
i zachowanie co najmniej 2-godzinnych przerw między posiłkami,
promowanie spożywania:
– świeżych warzyw i owoców,
– niesłodzonych produktów mlecznych (mleko, ser, jogurt naturalny),
– produktów bogatych w białko (mięsa, drobiu, ryb, jaj) i zawierających
białka bogate w argininę (np. tuńczyka, orzechy, nasiona słonecznika,
dyni, fasoli, arbuza i soi),
– wody,
– zamienników cukru, zwłaszcza ksylitolu,
unikanie spożywania:
– słodkich i kwaśnych pokarmów i płynów – soki owocowe i kwaśne pokarmy
(np. owoce cytrusowe) powinny być spożywane w czasie posiłków,
płyny słodkie i kwaśne najlepiej spożywać przez słomkę,
– pokarmów miękkich i kleistych.

Informacja udostępniona dzięki przesłanej przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Białymstoku broszurce informacyjnej w związku z obchodami Światowego Dnia Zdrowia Jamy Ustnej - 20 marca.


opublikowano: 2018-03-14